ABD ve Finlandiya’dan bilim insanlarının yürüttüğü kapsamlı araştırma, sosyoekonomik açıdan dezavantajlı mahallelerde yaşamanın beyin sağlığı üzerindeki etkisini ortaya koydu; rutin MR taramaları incelenen 2 bin 826 kişinin verileri, yoksun bölgelerde ikamet edenlerin beyinlerinin akranlarına göre yaklaşık üç yıl daha yaşlı göründüğünü ve daha düşük hacme sahip olduğunu gösterdi.
Binlerce Kişinin Beyin Taraması İncelendi
Wisconsin Üniversitesi Tıp ve Halk Sağlığı Fakültesi Radyoloji Bölümü Doçenti Dr. John-Paul J. Yu ile ekibi, 2024 yılının ilk yarısında çekilen 35 bin 704 hasta kaydını mercek altına aldı. Belirgin bir hastalığı bulunmayan 18 ila 96 yaş aralığındaki 2 bin 826 kişinin verileriyle ilerleyen uzmanlar, katılımcıların adreslerini gelir, eğitim ve konut koşullarını içeren 17 ölçütlü Bölgesel Yoksulluk Endeksi üzerinden puanladı. Bin 732 kadının yer aldığı çalışmada, kafa büyüklüğü, yaş ve cinsiyet faktörleri tek tek hesaba katıldı.
Yu, yaşam koşullarının beyni etkileyebileceğinin uzun süredir düşünüldüğünü, ancak bu ilişkinin rutin sağlık hizmetlerinden yararlanan geniş hasta gruplarında yeterince incelenmediğini belirtti.
Beyin Hacminde Dikkat Çeken Küçülme
ABD ve Avrupa’dan 7 bin 500’ü aşkın yetişkinin MR verileriyle eğitilen bilgisayar modeli, en dezavantajlı yüzde 20’lik dilimdeki mahalle sakinlerinin beyin yaşının ulusal ortalamaya göre 2,7 yıl, eyalet ölçeğinde ise yaklaşık 3 yıl daha yaşlı durduğunu hesapladı. Bu gruptaki katılımcıların toplam beyin hacminin diğer kişilere oranla 6 ila 7 mililitre daha az olduğu belirlendi.
Radyoloji taramalarında ayrıca, küçük damar hasarlarıyla bağlantılı beyaz madde hiperintensiteleri adı verilen parlak alanlara da bu bölgelerdeki kişilerde daha sık rastlandı. Söz konusu hasar belirtileri, planlama ve öz denetim mekanizmalarını yöneten beyin alanlarında hacim kaybı ile paralellik gösterdi.
Yu, beyindeki bu değişikliklerin yüksek tansiyon, uyku bozuklukları ve uzun süreli stres gibi faktörlerle ilişkili olabileceğini belirtti.
Araştırmanın Sınırları ve Uzman Önerileri
Radiology dergisinde yayımlanan çalışmanın tek seferlik MR kayıtlarına dayanması nedeniyle çevre koşullarının beyin yapısındaki değişimi doğrudan tetiklediği kesin olarak kanıtlanmış değil. Katılımcıların beslenme, spor veya kronik rahatsızlık geçmişlerinin detaylı incelenememesi de sonuçları etkileyebilecek unsurlar arasında sıralanıyor.
Uzmanlar, çevre faktörünün beyin üzerindeki uzun vadeli etkilerini netleştirmek adına aynı kişilerin yıllar boyunca takip edileceği yeni klinik projelerin başlatılmasını ve bireysel sosyoekonomik verilerin de bu tablolara eklenmesini öneriyor.
